Giữa lòng thành phố Huế, cách không xa những con phố sầm uất, có một nơi mà thời gian dường như ngưng đọng. Đó là Khu chứng tích Lao Thừa Phủ – một địa chỉ nằm khiêm nhường trên đường Lê Lai, phường Vĩnh Ninh. Không ồn ào, không náo nhiệt, nơi đây là một trong những chứng tích lịch sử quan trọng và đầy xúc động bậc nhất của Cố đô.

Xem Nhanh

Nếu bạn muốn tìm hiểu về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc, và cảm nhận sự kiên cường, bất khuất của những người con ưu tú đã từng bị giam cầm nơi đây, thì Lao Thừa Phủ là điểm dừng chân không thể bỏ qua. Đây không phải là một điểm tham quan giải trí, mà là một không gian tri ân và giáo dục truyền thống yêu nước.

Lịch sử hình thành: Từ trại Thủy Sư đến “địa ngục trần gian”

Lao Thừa Phủ nguyên là một phần của trại Thủy Sư – nơi ở và đóng quân của đơn vị Thủy binh nhà Nguyễn. Năm 1899, thực dân Pháp và chính quyền tay sai đã biến nơi đây thành nhà giam chính của phủ Thừa Thiên, và cái tên “Lao Thừa Phủ” ra đời từ đó.

Ban đầu, nhà lao có quy mô khá nhỏ, nhưng về sau, cả thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã không ngừng mở rộng, xây dựng thêm nhiều dãy nhà giam, hệ thống hàng rào và chòi canh kiên cố để ngăn chặn tù nhân vượt ngục. Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, Lao Thừa Phủ đã bị biến thành nơi giam giữ và tra tấn dã man nhiều thế hệ người Việt Nam yêu nước. Nơi đây từng bị mệnh danh là “địa ngục trần gian” giữa lòng thành phố Huế.

Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, nhà lao bị đập phá, chỉ giữ lại một số buồng giam. Nhưng khi thực dân Pháp quay trở lại, chúng đã cho xây dựng lại. Đến năm 1954, chính quyền Ngô Đình Cẩn tiếp tục cải tạo và xây mới thêm các nhà biệt giam, hầm tối, chuồng cọp để tiếp tục giam giữ những người cộng sản và đồng bào yêu nước.

Những người con ưu tú đã từng bị giam cầm nơi đây

Điều khiến Lao Thừa Phủ trở nên đặc biệt và thiêng liêng hơn cả chính là những con người đã từng bị giam cầm tại đây. Trong suốt hơn một thế kỷ tồn tại, nhà lao này đã ghi dấu ấn của biết bao thế hệ chiến sĩ cách mạng kiên trung, những học sinh, sinh viên, trí thức yêu nước.

Nhiều đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước ta đã từng bị giam giữ tại Lao Thừa Phủ, trong đó có:

Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Đại tướng Nguyễn Chí Thanh
Nhà thơ Tố Hữu
Cùng nhiều đồng chí khác như Nguyễn Chí Diểu, Hải Triều, Lê Viết Lượng…

Đặc biệt, ngay trong chốn lao tù, Đảng bộ lao Thừa Phủ đã được thành lập, do đồng chí Lê Viết Lượng làm Bí thư. Tổ chức Đảng tại đây đã lãnh đạo các cuộc đấu tranh chính trị, biến nhà tù thành một trường học cách mạng, tôi luyện ý chí và tinh thần thép cho những người chiến sĩ. Nơi đây cũng đã chứng kiến sự kiện lịch sử quan trọng: vào đêm 4/2/1968, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, quân giải phóng đã tiến vào Lao Thừa Phủ, giải phóng hàng ngàn chiến sĩ và đồng bào yêu nước.

Trải nghiệm tham quan Khu chứng tích

Sau một thời gian dài trùng tu và tôn tạo, Khu chứng tích Lao Thừa Phủ đã chính thức mở cửa đón khách tham quan trở lại vào cuối năm 2020. Hiện nay, khu chứng tích có diện tích khoảng 1.300m².

Khi đến tham quan, du khách sẽ có cơ hội tìm hiểu về lịch sử của nhà lao qua các hiện vật, hình ảnh và tư liệu được trưng bày. Các hạng mục đã được bảo tồn và phục dựng bao gồm:

Tháp canh phía Tây-Nam
Nhà giam thời Mỹ và lô cốt
Nhà giam đồng chí Tố Hữu được phục hồi nguyên trạng
Hai cổng nhà lao và hệ thống giao thông nội bộ

Đây là một không gian trang nghiêm và xúc động, nơi du khách có thể dành thời gian để tưởng nhớ và tri ân những anh hùng liệt sĩ, những người đã hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Kết hợp hành trình: Lao Thừa Phủ – Nguyễn Trường Tộ – Sông Hương

Khu chứng tích Lao Thừa Phủ nằm trên đường Lê Lai, rất gần với tuyến phố Nguyễn Trường Tộ mà chúng ta đã khám phá. Đây là một điểm đến lý tưởng để kết hợp trong hành trình tìm hiểu lịch sử – văn hóa của Huế:

Buổi sáng (7h – 8h30): Ăn sáng tại Phở Tuyết Ninh (107 Nguyễn Trường Tộ) – hương vị Bắc giữa lòng Cố đô.
9h – 10h: Tham quan Khu chứng tích Lao Thừa Phủ (đường Lê Lai) – tìm hiểu lịch sử hào hùng.
10h30 – 11h30: Ghé Tòa Tổng Giám Mục Huế – kiến trúc Pháp cổ hơn 110 năm.
12h – 13h: Ăn trưa tại một trong những quán ăn trên đường Nguyễn Trường Tộ.
Buổi chiều (14h – 16h): Uống cà phê tại Gác Trịnh – không gian nhạc Trịnh, hoài niệm.
Buổi tối: Tham gia tour ăn tối ca Huế trên thuyền rồng sông Hương – khép lại ngày Huế trọn vẹn.

Thông tin tham khảo

Thông tin	Khu chứng tích Lao Thừa Phủ
Địa chỉ	Đường Lê Lai, Thuận Hóa, TP. Huế
Diện tích	Khoảng 1.300m²
Thời gian mở cửa	Thứ 4 và Thứ 6 hàng tuần
Giờ mở cửa	Sáng: 07h30 – 11h30; Chiều: 13h30 – 17h30
Loại hình	Khu chứng tích lịch sử – di tích cách mạng
Phù hợp	Khách yêu thích lịch sử, tìm hiểu về truyền thống cách mạng

(Nguồn: Khám Phá Huế, 2023; Báo Đại Đoàn Kết, 2020)

Kết luận

Khu chứng tích Lao Thừa Phủ không phải là một điểm đến ồn ào hay nổi tiếng bậc nhất trong các cẩm nang du lịch thông thường. Đó là một di tích lịch sử thầm lặng – nơi lưu giữ ký ức về một thời kỳ đấu tranh gian khổ nhưng vô cùng hào hùng của dân tộc. Nằm trên đường Lê Lai, chỉ cách tuyến phố Nguyễn Trường Tộ vài bước chân, đây là điểm dừng chân lý tưởng cho những ai muốn hiểu hơn về Huế – không chỉ qua vẻ đẹp cổ kính, mà qua cả những trang sử bi tráng.

Nếu bạn có dịp đến Huế, hãy dành ít nhất một giờ để ghé thăm Khu chứng tích Lao Thừa Phủ. Đây là một hành trình trở về với quá khứ, để tri ân và để hiểu thêm về giá trị của hòa bình hôm nay.